~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
...............................................................* ειδήσεις, νέα και ρεπορτάζ από τον χώρο της λογοτεχνίας... *
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Αρχείο Καβάφη

Αρχείο Καβάφη
Η ηλεκτρονική έκδοση του Αρχείου Καβάφη είναι έργο του Σπουδαστηρίου και ιδιοκτησία του Ιδρύματος Ωνάση. Περιλαμβάνει όλα τα έργα του ποιητή και πλούσιο ανέκδοτο υλικό, όπως αυτό προκύπτει από την συνεχιζόμενη μελέτη του Αρχείου του. Περιλαμβάνει επίσης γενικές πληροφορίες για τον Καβάφη, αλλά και ειδικότερες για την πρόσληψη και απήχηση της Καβαφικής ποίησης παγκοσμίως.

Σάββατο, 23 Σεπτεμβρίου 2017

ΠΑΜΠΛΟ ΝΕΡΟΥΔΑ - «Πάλεψε πλάι μου, κι εγώ θα σου χαρίσω τα όπλα όλα της ποίησής μου»




ΠΑΜΠΛΟ ΝΕΡΟΥΔΑ // «Πάλεψε πλάι μου, κι εγώ θα σου χαρίσω 
τα όπλα όλα της ποίησής μου»

Σαν σήμερα, στις 23 του Σεπτέμβρη 1973, έφυγε από τη ζωή ο μεγάλος Χιλιανός κομμουνιστής ποιητής, και ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές του 20ού αιώνα, Πάμπλο Νερούδα.
...
Εγώ θα μείνω με τους εργάτες να τραγουδήσω
(…) για των ψαράδων τον ωκεανό,
για το ψωμί των παιδικών μας αηδονιών,
και για την αγροτιά και για τ’ αλεύρι μας,
τη θάλασσα, το ρόδο και το στάχυ,
τους σπουδαστές, τους ναύτες, τους φαντάρους,
για όλους τους λαούς σ’ όλους τους τόπους,
για τη λυτρωτική τη θέληση
των πορφυρών λαβάρων της αυγής.
Πάλεψε πλάι μου, κι εγώ θα σου χαρίσω τα όπλα όλα της ποίησής μου…
Πάμπλο Νερούδα
...
(…) «Ποίηση και πάλη των τάξεων οι στίχοι μου», είχε πει ο ίδιος στο Συνέδριο των οπαδών της ειρήνης στο Μεξικό. «Οι στίχοι μου δε θέλουνε να υποταχτούνε στο αποκαρδιωτικό δράμα ενός κόσμου σε παρακμή, ούτε και στην αφηρημένη και βασανιστική λατρεία για προσκύνηση για ό,τι δε σημαίνει πια τίποτα το ζωντανό».
Ο Σεπτέμβρης του 1973
Στις 6 Σεπτέμβρη του 1973, ο χιλιάνικος λαός τιμά τον ποιητή του, στο Στάδιο του Σαντιάγο. Παρών και ο ίδιος, παρά την άσχημη κατάσταση της υγείας του. Στις 11 Σεπτέμβρη, με τις πλάτες των ΗΠΑ, εκδηλώνεται και επικρατεί στρατιωτικό πραξικόπημα με επικεφαλής τον στρατηγό Πινοσέτ, που ανατρέπει την κυβέρνηση της Λαϊκής Ενότητας η οποία διήρκεσε 1.141 μέρες. Ο Πρόεδρος Σαλβαδόρ Αλιέντε πεθαίνει ηρωικά, υπερασπιζόμενος το προεδρικό μέγαρο. Τα γεγονότα επιδεινώνουν την υγεία του Νερούδα , που βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό και στερούμενος και την ιατρική περίθαλψη. Πεθαίνει στις 23 Σεπτέμβρη.
Ο χιλιάνικος λαός, παρά τις σκληρές διώξεις, αψηφά την προειδοποίηση του καθεστώτος, να μη γίνει η κηδεία του Νερούδα δημόσιο γεγονός και συνοδεύει στην τελευταία κατοικία του τον ποιητή, τραγουδώντας τη Διεθνή και τον Υμνο της Unidad Popular. Η κηδεία του Νερούδα μετατρέπεται στην πρώτη αντίσταση του χιλιάνικου λαού στη χούντα του Πινοσέτ.
Ζωή γεμάτη ποίηση κι αγώνες
Γεννήθηκε στο Παράλ, στις 12/7/1904. Δίχρονος, με το σιδηροδρομικό πατέρα του, εγκαθίσταται στο χωριό Τεμούκο. Από μικρός διαβάζει φημισμένους Λατινοαμερικανούς και Ευρωπαίους συγγραφείς. Στο Γυμνάσιο, η καθηγήτριά του Γκαμπριέλα Μιστράλ, η πρώτη Λατινοαμερικάνα που πήρε Νόμπελ Λογοτεχνίας, τον μυεί στην κλασική ρωσική λογοτεχνία. Γυμνασιόπαιδο, ακόμα, δημοσιεύει ποιήματά του σε εφημερίδες και περιοδικά, με διάφορα ψευδώνυμα, αφού δεν του επιτρέπει ο πατέρας του. Ετσι υιοθετεί και το όνομα Νερούδα , από τον Τσέχο συγγραφέα Γιαν Νερούντα. Το πραγματικό του όνομα ήταν Νεφτάλι Ρικάρντο Ρέγιες. Σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο του Σαντιάγο γαλλική φιλολογία και μετέχει στους φοιτητικούς αγώνες. Αφήνει το Πανεπιστήμιο για να αφοσιωθεί στην ποίηση. Το 1923 δημοσιεύει το πρώτο του ποιητικό βιβλίο «Ηλιοβασιλέματα».
Το 1927 μπαίνει στο διπλωματικό Σώμα. Από το 1934-1937 είναι διπλωμάτης στην Ισπανία. Παίρνει μέρος στη μάχη του ισπανικού λαού. «Ο κόσμος άλλαξε κι έχει αλλάξει και η ποίησή μου», λέει κάπου. Το 1937 γράφει την ποιητική συλλογή «Ισπανία στην καρδιά». Το 1942 και το 1943 γράφει δυο «Τραγούδια αγάπης για το Στάλινγκραντ».
«Στα τέλη του 1943 ξαναγύρισα στο Σαντιάγο. Εγκαταστάθηκα στο σπίτι που απόκτησα με το σύστημα των δόσεων. Η χώρα μου δεν είχε αλλάξει: Τρομερή φτώχεια στις περιοχές των μεταλλείων και η κομψή κοινωνία που γέμιζε το Κάντρι Κλαμπ. Επρεπε ν’ αποφασίσω. Η απόφασή μου μού στοίχισε καταδιώξεις και στιγμές εκρηκτικές», γράφει ο Νερούδα . Στις 15/7/1945 οργανώνεται στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Χιλής, του οποίου εκλέγεται και γερουσιαστής.
Ο Νερούδα , επειδή καταγγέλλει τον εκλεγμένο και με τις ψήφους του ΚΚΧ Πρόεδρο Γκονσάλες Βιδέλα, διώκεται. Με εντολή του παράνομου πλέον ΚΚΧ, βγαίνει στην παρανομία. Διασχίζοντας τις βουνοκορφές των Ανδεων, περνά στην Αργεντινή. Με το διαβατήριο του φημισμένου Αργεντινού μυθιστοριογράφου Μιγκέλ Ανχελ Αστούριας, φθάνει στο Παρίσι. Οι Πικάσο, Ελυάρ και Αραγκόν φροντίζουν να του δοθεί πολιτικό άσυλο και γαλλικό διαβατήριο.
Το 1950 έγινε μέλος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Ειρήνης. Επισκέπτεται πολλές φορές την ΕΣΣΔ, όπου τις εμπειρίες αυτής της περιόδου της ζωής του καταγράφει στο λυρικό ημερολόγιο «Τα αμπέλια και ο άνεμος». Στην ΕΣΣΔ γνωρίζει σπουδαίους Σοβιετικούς δημιουργούς και τον Τούρκο ποιητή Ναζίμ Χικμέτ.
Το 1951 τού απονέμεται το βραβείο «Στάλιν».
Ο Νερούδα , από το 1952 έως το 1957, ζει στην πατρίδα του. Στη δεκαετία του 1960, το ΚΚΧ απονέμει στον Νερούδα το μετάλλιο «Ρεκαμπάρεν» (η ανώτατη κομματική διάκριση στη μνήμη του πρωτοπόρου «οδηγητή» της εργατικής τάξης της Χιλής). Μετά τη νίκη της Λαϊκής Ενότητας στέλνεται ως πρέσβης στο Παρίσι. Η χιλιανή κυβέρνηση ζητά από τον ποιητή της να γυρίσει από το Παρίσι, για να βοηθήσει στις εκλογές της 4ης Μάρτη 1973. Αρρωστος, ήδη, επιστρέφει το Γενάρη του 1973.
«Εγώ θα μείνω με τους εργάτες να τραγουδήσω/(…) για των ψαράδων τον ωκεανό,/ για το ψωμί των παιδικών μας αηδονιών,/ και για την αγροτιά και για τ’ αλεύρι μας,/ τη θάλασσα, το ρόδο και το στάχυ,/ τους σπουδαστές, τους ναύτες, τους φαντάρους,/ για όλους τους λαούς σ’ όλους τους τόπους,/ για τη λυτρωτική τη θέληση/ των πορφυρών λαβάρων της αυγής./ Πάλεψε πλάι μου, κι εγώ θα σου χαρίσω τα όπλα όλα της ποίησής μου»…

__________________

Πέμπτη, 21 Σεπτεμβρίου 2017

Το ζήτημα της ελληνικότητας με άξονα τα ποιήματά του Ανδρέα Εμπειρίκου

«Στροφές στροφάλων» 
(Ενδοχώρα, 1945, 
α΄ γραφή 1935-1936) 
και «Εις την οδόν των Φιλελλήνων» 
(Οκτάνα, 1980, α΄ δημ. 1963).


Είναι γενικότερα παραδεκτό ότι η λεγόμενη «γενιά του ΄30» δεν διαμορφώνει μια ενιαία και συνεκτική θεωρία περί ελληνικότητας, αφού τα μέλη της δεν έχουν κοινή αντίληψη για το ζήτημα. Στοιχεία «ελληνικότητας» εντοπίζονται συχνά στο λογοτεχνικό έργο αρκετών συγγραφέων . Στα τελευταία χρόνια της δεκαετίας πολλοί ποιητές συμμετέχουν στην κυρίαρχη συζήτηση περί εθνικής αυτογνωσίας και δεν διστάζουν να διεκδικήσουν την «ελληνικότητα» σε θεωρητικό επίπεδο, ενώ την ίδια στιγμή την καλλιεργούν στο λογοτεχνικό τους έργο[1]. Ο Ανδρέας Εμπειρίκος (19011975) είναι ο επίσημος εκπρόσωπος του κινήματος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα και ο ποιητής ο οποίος την υποστήριξε και την προασπίστηκε σε μεγάλο βαθμό. Τα ποιήματά του «στροφάλων» (Ενδοχώρα, 1945, α΄ γραφή 1935-1936) και «Εις την οδόν των Φιλελλήνων» (Οκτάνα, 1980, α΄ δημ. 1963)[2] ,είναι χαρακτηριστικά δείγματα της πρώιμης και της ώριμης αντίστοιχα ποιητικής δημιουργίας του συγγραφέα και έχουμε μια εξέλιξη της ποιητικής του σε σχέση με τον Υπερρεαλισμό. Τα στοιχεία της ελληνικότητας που αναφέρονται και σχετίζονται με τα δύο ποιήματα συνδέονται με βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού χώρου, όπως την παράδοση, το γενικότερο ιδεολογικό, κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον, καθώς και τη γενικότερη περιρρέουσα ατμόσφαιρα συγγραφικής παραγωγής.

Το ποίημα «Στροφές στροφάλων»[3] (πρώιμη φάση συγγραφικής παραγωγής) σχετίζεται θεματικά με τον ύμνο στην ελληνική ναυσιπλοΐα. Σε αυτό παρουσιάζεται μια υποχώρηση του υπερρεαλισμού, ο οποίος εμφανίζεται μόνο σε ορισμένους στίχους. Περιγράφεται ένας θαυμασμός προς το υπερωκεάνιο. Στην α΄ στροφή γίνονται αναφορές στις συμπληγάδες, στις σειρήνες (Οδύσσεια). Στη β΄ στροφή είναι φανερή η αγάπη του Εμπειρίκου για τη ναυτιλία και τη θάλασσα και η συγκίνηση για το κατόρθωμα των ανθρώπων, το υπερωκεάνιο. Στις γ΄και δ΄ στροφές έχουμε τη θεοποίησή του ( απόλαυση ανέμου, θαλασσοπούλια, φάλαινες, μυστήρια θαλασσών κ.ά.). Στις ε΄, στ΄ και ζ΄ στροφές δείχνεται πιο ρεαλιστικά η λειτουργία του με τη δύναμη των μηχανών του και τις στροφές των στροφάλων του. Στη η΄στροφή βαθαίνει το νόημα, όπως βαθαίνουν τα νερά καθώς προχωρεί το υπερωκεάνιο. Έχουμε ταύτιση ποιητή και σκάφους, επειδή για τους ναυτικούς τα σκάφη έχουν ψυχή. Στις θ΄και ι΄στροφές έχουμε την εξέλιξη του ταξιδιού που είναι συνεχές και δεν σταματάει, διότι ό,τι στέκεται είναι τέλμα και θάνατος.

Σε αυτό το ποίημα υποχωρεί η καθαρεύουσα, υπάρχει λογική ακολουθία και αλληλουχία, είναι έντονη η ερωτική και λυρική διάθεση και γίνεται έμμεση αναφορά στο στοιχείο της ελληνικότητας.

Στο ποίημα «Εις την οδόν των Φιλελλήνων» (ώριμη φάση συγγραφικής παραγωγής), αντίθετα, τονίζονται έντονα τα στοιχεία της ελληνικότητας και του πατριωτισμού, του ελληνικού τοπίου και του περιβάλλοντος χώρου, του χρόνου, του θανάτου, της ιδιαιτερότητας των Ελλήνων ως λαού, των αξιών του, οι οποίες τείνουν να γίνουν πανανθρώπινες, της δόξας τους κ.ά. Η αγάπη του ποιητή για την πατρίδα είναι ξεχωριστή και αυτό γίνεται με έναν μοναδικό τρόπο, αφού ο συγγραφέας καταφέρνει με αριστοτεχνικό τρόπο και με τη χρήση πλούσιων εκφραστικών μέσων να μας δώσει μια ιδιαίτερη περιγραφή του περιβάλλοντος ελληνικού χώρου χρησιμοποιώντας ως μέσο την άριστη χρήση της γλώσσας. Χαρακτηριστικά αναφέρει:
«…..για να γίνει μια δόξα κοινή, μια δόξα πανανθρώπινη, η δόξα των Ελλήνων, που πρώτοι, θαρρώ, αυτοί, στον κόσμο εδώ κάτω, έκαμαν οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου».
Η γενιά του ’30 προσπάθησε να συγκεράσει την παράδοση με το μοντέρνο και να δώσει ένα πολιτισμικό πρόσωπο που θα μπορούσε να συνδιαλλαγεί σχετικά ισότιμα με τη Δύση. Εφηύρε την περίφημη «ελληνικότητα» που, σύμφωνα με τον Δημήτρη Τζιόβα, δεν είναι κατ’ αρχήν περιχαράκωση και εσωστρέφεια, αλλά διάθεση για ανάδειξη μιας ελληνικής αρχετυπικότητας, η οποία αναζητήθηκε εναγωνίως στον αρχαιοελληνικό μύθο, στο τοπίο του Αιγαίου, στη γλωσσική διαύγεια και η οποία περιελάμβανε και την προσπάθεια ανύψωσης του λαϊκού πολιτισμού. Κατέληξε όμως τη δεκαετία του ’60 σε έναν λιγότερο γόνιμο ελληνοκεντρισμό. Ο Ανδρέας Εμπειρίκος έχει συνδεθεί με την ελληνική ιστορία του 20ού αιώνα και αμφισβητήθηκε για όλα αυτά για τα οποία εξακολουθεί σήμερα να βρίσκεται στο προσκήνιο. Η νεότερη κριτική τοποθέτησε τον Εμπειρίκο στην κορυφή της ιεραρχίας του ελληνικού υπερρεαλισμού[4].
~~~~~~~~~~
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Beaton R., « Εισαγωγή στη Νεοελληνική Λογοτεχνία», Μτφ. Ε. Ζουργού- Μ. Σπανάκη, Εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996.
Δανιήλ Χ., (επιμ), Ανθολόγιο Κριτικών Κειμένων για τη μελέτη της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ( 19ος και 20ος αιώνας), Εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2008.
Καγιαλής Τ., Ανθολόγιο Κριτικών Κειμένων για τη μελέτη της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ( 19ος και 20ος αιώνας), Εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2008.


ΔΙΚΤΥΟΓΡΑΦΙΑ
http://eapilektoi.blogspot.gr/2011/04/30-30.html (ανάκτηση στις 28/02/17).
http://empirikos.blogspot.gr/ (ανάκτηση στις 10/03/17)
http://spoudasterion.pblogs.gr/tags/genia-toy-1930-gr.html (ανάκτηση στις 02/04/17).

_______________
[1] Τ. Καγιαλής, Ανθολόγιο Κριτικών Κειμένων για τη μελέτη της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ( 19ος και 20ος αιώνας), σ. 359- 376, Εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2008.
[2] R. Beaton, « Εισαγωγή στη Νεοελληνική Λογοτεχνία», σ. 272, Μτφ. Ε. Ζουργού- Μ. Σπανάκη, Εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1996 & Χ. Δανιήλ (επιμ), Ανθολόγιο Κριτικών Κειμένων για τη μελέτη της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ( 19ος και 20ος αιώνας), σ.452, 455-457, Εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2008.
[3] Βλ. επίσης http://eapilektoi.blogspot.gr/2011/04/30-30.html (ανάκτηση στις 28/02/17).
[4] Βλ. http://empirikos.blogspot.gr/ (ανάκτηση στις 10/03/17) & http://spoudasterion.pblogs.gr/tags/genia-toy-1930-gr.html (ανάκτηση στις 02/04/17).

*από τον: filologikos-istotopos.gr/

Κυριακή, 17 Σεπτεμβρίου 2017

Χαρά Θλιβέρη - "Ωδές Ασωμάτων"





   ΠΟΙΗΣΗ   


Σηκωνόμαστε το απόβραδο
Με τα χείλια στεγνά
Δυο χιλιάδες έντομα
Μας αγκιστρώνουν
Με δαγκάνες

Να κεντήσουμε
Τα νησιά μας
Σταυρώνοντας με πλέγματα
Τα χέρια και τα πέλαγα
Να προλάβουμε.

* Από τη συλλογή ποιημάτων Χ. ΘΛΙΒΕΡΗ, Ωδές Ασωμάτων, 2000

Δευτέρα, 14 Αυγούστου 2017

Ένα καυτό δάκρυ για την Κεφαλλονιά του Αυγούστου το 1953

Eleftheria Krikelis

Μια αληθινή ιστορία. 
Ένας ανείπωτος πόνος, ένα καυτό δάκρυ για την Κεφαλλονιά του Αυγούστου το 1953 και μια τεράστια Ελπίδα.
Αξιζει.

Σάββατο, 12 Αυγούστου 2017

Ανδρέας Εμπειρίκος - Ο φωτοφράκτης


Ο φωτοφράκτης
—Ανδρέας Εμπειρίκος—
Οι ώρες μέσα απ’ τους ιριδισμούς και τα παιχνίδια ρέουν, όπως ανάμεσα στα πολυτρίχια τα διαυγή νερά. Και ο ρεμβασμός με τα κλειδιά του ανοίγει τους ορίζοντες, που απλώνουν και αδιακόπως μεγαλώνουν, σαν κύκλοι πέτρας που έπεσε σε επιφάνειαν αδιατάρακτη από πράξεις φθαρτές και νόθες.
Όρθρος η ώρα η πρώτη. Πίσω της, η λαγαρή πρωία, με δείκτες ρόδινους που γρήγορα (θα πω, ανέλπιστα σχεδόν) γυρίζουν και χρυσίζουν. Ένας φακός με απίστευτον φωτοφράκτη αρπάζει την πιο γοργή στιγμή και την απλώνει στην επιφάνεια μιας πλάκας λείας, ευαισθησίας εξαισίας.
Και τώρα που άνοιξε και έκλεισε ο φωτοφράκτης σαν μάτι αδέκαστο και συνελήφθη ο χρόνος, ο ρεμβασμός αυξάνει την ζωή και δίδει στην κάθε εικόνα την κίνησι και την ευελιξία που φέρνει από τα βάθη μιας πηγής (της ιδικής του) ζεστό το πιο κρυφό της νόημα. Και ιδού που μεταλλάσσει πλήρως την εικόνα· από μια στατική στιγμή (ας πούμε καρφωμένη) την μετατρέπει σε πολυκύμαντον χορόν ωρών και πλαστικών σωμάτων ευρυθμίας, σε οντοποίησιν απτήν και ασπαίρουσαν παντός οράματος, πάσης επιθυμίας.
Γλυφάδα, 10.7.1960
Ανδρέας Εμπειρίκος, 
Οκτάνα, Ίκαρος, Αθήνα 1997

Δευτέρα, 24 Ιουλίου 2017

Νίκος Σουβατζής - το ποιήμα "Τα πρόσωπα πίσω απ' τις μάσκες" και ένα διήγημα "Αναχώρηση"


Νίκος Σουβατζής *
ΠΕΙΡΑΙΑΣ


     ΠΟΙΗΣΗ     


          Τα πρόσωπα πίσω απ' τις μάσκες
Φοβάμαι αυτούς που με γεμίζουν πληγές
για να έρθουν μετά να τις γιατρέψουν
Φοβάμαι αυτούς που γεμίζουν
με μίσος την καρδιά μου
για να έρθουν μετά να μου διδάξουν την αγάπη
Φοβάμαι αυτούς που με βυθίζουν στο σκοτάδι
για να έρθουν μετά να μου χαρίσουν το φως
Φοβάμαι αυτούς που μου κλέβουν την άνοιξη
για να έρθουν μετά να την πουλήσουν ακριβά
Φοβάμαι αυτούς που βάφουν γκρίζο τον ουρανό
για να μου μιλήσουν μετά για το απέραντο γαλάζιο
Φοβάμαι αυτούς που φλυαρούν ακατάπαυστα
για να έρθουν να μου μιλήσουν
για την αξία της σιωπής
Φοβάμαι αυτούς που παγώνουν
το χαμόγελο στα χείλη μου
για να μου μιλήσουν μετά για αισιοδοξία
Φοβάμαι αυτούς που χαλάνε τον ύπνο μου
για να με κοιμίσουν με τα ψέματά τους
Φοβάμαι αυτούς που εισβάλλουν
απρόσκλητοι στα όνειρά μου
για να με μάθουν δήθεν να ονειρεύομαι.

~~~~~~~~~~~~~~~
  Διήγημα   
του Νίκου Σουβατζή*
Αναχώρηση

Θα 'φεύγε. Δεν είχε σημασία για πού. Ούτε με τι μέσο. Ούτε το ταξίδι. Απλώς δεν άντεχε άλλο. Πετάχτηκε απ' το κρεβάτι ιδρωμένος. Πλύθηκε και ντύθηκε βιαστικά. Ήπιε μια γουλιά καφέ κι έτρεξε να προλάβει το λεωφορείο. Μόλις έφτασε στη στάση το είδε να απομακρύνεται. Το πρώτο πράγμα που αντίκρισε όταν έφτασε στο γραφείο, ήταν το οργισμένο πρόσωπο του προϊσταμένου.
-Εδώ είναι εταιρεία. Δεν είναι μαγαζί του πατέρα σου να έρχεσαι ό,τι ώρα σου καπνίσει.
Κατευθύνθηκε με σκυμμένο το κεφάλι προς το πόστο του. Σήκωσε το βλέμμα του και την είδε να του χαμογελάει. Αυτά τα πανέμορφα μπλε μάτια. Θα μπορούσε να τα κοιτάει για ώρες. Να βυθίζεται μέσα τους. Ακούμπησε το χέρι της τρυφερά πάνω στο μπράτσο του.
-Καλά είσαι;
-Και ποιος είναι καλά;
Δούλεψε για εννιά ώρες με ένα διάλειμμα είκοσι λεπτών. Απαγορεύεται να είσαι λυπημένος. Απαγορεύονται οι συζητήσεις. Απαγορεύονται οι καλημέρες. Απαγορεύονται οι φυσικές ανάγκες. Εδώ είναι εταιρεία.
Γύρισε στο σπίτι σκοτωμένος. Πήρε έναν ταξιδιωτικό οδηγό απ' τη βιβλιοθήκη. Βερολίνο. Γεωγραφική θέση: στο βορειοανατολικό τμήμα της Γερμανίας. Έκταση: 891 τ.χλμ. Πληθυσμός: 3,4 εκατομμύρια κάτοικοι. Βγήκε στο μπαλκόνι για τσιγάρο. Ο απέναντι πότιζε τα λουλούδια του.
-Τι γίνεται γείτονα; Πώς πάει;
-Πώς να πάει;
Άνοιξε την τηλεόραση για να μην αισθάνεται μόνος. Θόρυβος. Μόνο θόρυβος. Έβαλε ένα ποτό για να ναρκώσει τις σκέψεις του. Μόλις ήπιε το μισό μπουκάλι ο θόρυβος έγινε πιο υποφερτός. Τότε άρχισε να κλαίει σαν μωρό και να φωνάζει.
-Κλέφτες. Θέλω πίσω τη ζωή μου.
Παρίσι. Γεωγραφική θέση... Έκταση... Πληθυσμός... Βγήκε μια βόλτα για να ξεθολώσει το μυαλό του. Κόρνες, μηχανές αυτοκινήτων, εξατμίσεις μοτοσυκλετών, γέλια, φωνές, βρισιές. Θόρυβος. Μόνο θόρυβος. Νέα Υόρκη... Έχει καμία σημασία;
Επέστρεψε στο σπίτι πιο άδειος από πριν. Ξαναβγήκε στο μπαλκόνι. Μπετό, κεραίες τηλεοράσεων, απλωμένα ρούχα και γκρίζα πρόσωπα. Άναψε τσιγάρο και το κάπνισε αργά μέχρι το φίλτρο. Ανέβηκε στην κουπαστή. Άπλωσε τα χέρια του σε έκταση και βούτηξε στο κενό.
-Ο κυβερνήτης και το πλήρωμα σας καλωσορίζουν στην πτήση μας.
Η ζωή του περνάει μπροστά απ' τα μάτια του.
-Έχει ξεκινήσει η διαδικασία της απογείωσης. Προσδεθείτε και μην καπνίζετε.
Σχολείο. Πανεπιστήμιο. Στρατός. Δουλειά. Ψυχοφάρμακα. Οι φίλοι φύγαν. Τα μάτια της. Αυτά τα πανέμορφα μπλε μάτια. Χαμογελάει.
Χτυπάει με δύναμη πάνω στην άσφαλτο. Όλα τελειώσανε. Ένας περαστικός τον βρίσκει σε μια λίμνη αίματος και καλεί ασθενοφόρο.
-Ευχαριστούμε που προτιμήσατε την εταιρεία μας κι ελπίζουμε να σας ξαναδούμε σε κάποια επόμενη πτήση μας.

________
* Απ' τη συλλογή διηγημάτων με τίτλο "Αναχώρηση" εδώ δημοσιεύετε  το ομώνυμο διήγημα

Τετάρτη, 19 Ιουλίου 2017

«ΥΠΑΤΙΑ» Της Ματίνας Μόσχοβη

     Βιβλιοπαρουσίαση     



Ένα βιβλίο είναι όπως μία ζωή : Πρέπει να γεννιέται με ωδίνες και οδύνη και μετά  να μετριέται με τον Άνθρωπο  και τις ανάγκες του !
Ένα τέτοιο βιβλίο είναι η «ΥΠΑΤΙΑ» της Ματίνας Μόσχοβη  (εκδόσεις ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗ, Αθήνα 2015) . Ένα βιβλίο 47 μόλις σελίδων που κρύβει όμως μέσα του δύσκολους ανήφορους του νου και της ψυχής !

Η Ματίνα Γ. Μόσχοβη , συγγραφέας , ποιήτρια , ηθοποιός και τραγουδίστρια, γεννήθηκε στον Πειραιά . Σπούδασε φωνητική και τραγούδι , και θέατρο στη σχολή του Πέλου Κατσέλη . Ζει και εργάζεται στην Αθήνα ως συγγραφέας και ηθοποιός . Πρωτοεμφανίστηκε ως ηθοποιός στο θέατρο Δεσμοί της Ασπασίας Παπαθανασίου και συμμετείχε ως τραγουδίστρια σε συγκρότημα πολιτικού τραγουδιού με εμφανίσεις στην Αθήνα καί στο εξωτερικό.
Τα τελευταία χρόνια έχει επικεντρωθεί στη διδασκαλία Γραφής καί Συνανάγνωσης . Έχει συμμετάσχει σε πλήθος παραστάσεων κλασικού καί μοντέρνου ρεπερτορίου . Το 1992 βραβεύτηκε στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης με την ταινία του Τάκη Σπετσιώτη «Κοράκια» (βασισμένη στο διήγημα του Εμμανουήλ Ροΐδη : «Τό παράπονο του Νεκροθάπτου».
Έργα της είναι: “Ο άκτωρος λόγος” (ποιήματα, Άγρα, 1988), “Υοσκύαμος” – ποιήματα / “Νουμηνία” – μικρό πεζό (Άγρα, 1991), “Εικόνες καταστάσεως θαλάσσης” (ποιήματα, Άγρα 1994), “Όλες τις Κυριακές με βροχή” (σκηνικό ποίημα για μία ηθοποιό, Άγρα 1996), “Αιμωδία για τσέλλο και δύο φωνές” (Στιγμή, 1998), “Κυμοθόη” (ποιήματα, Γαβριηλίδης 2003), “Κατά πρόσωπο” (σκηνικό ποίημα για έναν ηθοποιό, Γαβριηλίδης, 2004) , “Υλαγμοί από την απέναντι όχθη”( Γαβριηλίδης , 2007) , “Μέχρι να μάθεις να λες ευχαριστώ” ( Γαβριηλίδης , 2009) , “Αειφυγία”, (Γαβριηλίδης , 2012) , “Υπατία” ( Γαβριηλίδης , 2015) , κ.α.
Από τον τίτλο , και μόνο , του βιβλίου  «ΥΠΑΤΙΑ»  νομίζεις πως θα διαβάσεις για τη ζωή και το έργο της Υπατίας , Φιλοσόφου , Μαθηματικού και Αστρονόμου , που έζησε στην Αλεξάνδρεια τον 4ο μ. Χ. αιώνα  και σκοτώθηκε με τρόπο φρικαλέο από φανατικούς χριστιανούς  , οι οποίοι κομμάτιασαν το σώμα της  , έσυραν τα κομμάτια της «ασπαίροντα έτι» στους δρόμους της Αλεξάνδρειας και τέλος τα έκαψαν .
Γρήγορα όμως διαπιστώνεις πως η ιστορική  ΥΠΑΤΙΑ δεν είναι παρά μόνο η αφορμή για να μας οδηγήσει η Ματίνα Μόσχοβη στους λαβύρινθους της ψυχής μας και στα αδιέξοδα της ιστορίας και της κοινωνίας μας , εκεί όπου καθημερινά δολοφονείται η «Υπατία» , δηλαδή o Άνθρωπος , ο ελεύθερος Νους και Λόγος , το Πνεύμα της αλλαγής , που πασχίζει ν’ ανοίξει δρόμους  και ν’ ανεβάσει την Ανθρωπότητα πιο ψηλά , αλλά συντρίβεται –δυστυχώς- από τον σκοταδισμό κάθε εποχής ,  από μια κοινωνία που αρνείται ν’ αλλάξει , από ανθρώπους που αρνούνται να δουν το Φως δέσμιοι των φαντασμάτων που κατοικούν στις σκοτεινές σπηλιές του νου και της ψυχής αλλά και του βαρβαρισμού των σκοτεινών χρόνων .
Η Ματίνα Μόσχοβη κατάφερε , στο εξαιρετικό – πραγματικά – βιβλίο της ,  να αναδείξει το περιεχόμενο και τα μηνύματά του μέσα από μια πολυεπίπεδη-ευρηματική δομή:
Είναι η Ματίνα Μόσχοβη που γράφει το βιβλίο «ΥΠΑΤΙΑ» και μέσα στο βιβλίο της Μόσχοβη υπάρχει μια δεύτερη συγγραφέας , η Μαρία Πορφυρού , που έχει γράψει και παρουσιάζει στο κοινό ένα βιβλίο με τίτλο «ΥΠΑΤΙΑ» και μέσα στο βιβλίο της Πορφυρού, βρίσκεται μια τρίτη συγγραφέας  , η Βέρα , η οποία προσπαθεί να γράψει ένα βιβλίο για την ΥΠΑΤΙΑ !!!
Αυτές οι τρεις παράλληλες αλλά και τεμνόμενες συγχρόνως διαδρομές δίνουν στο βιβλίο μια γοητευτική όσο κι ενδιαφέρουσα πλοκή , συμβάλλοντας η κάθε μια αλλά και οι τρεις μαζί στην ανάδειξη των μηνυμάτων , των συμβολισμών και των προβληματισμών  της συγγραφέως . Μπαίνεις σε μιαν «αίθουσα» , αλλά δε μένεις εκεί . Περνάς σε μιαν άλλη και μετά σ’ άλλη μια κι επιστρέφεις ξανά εκεί που ήσουν κι αλλάζεις σειρά αιθουσών  , πάλι και πάλι , σε μια γοητευτική αναζήτηση της αλήθειας , που κι αυτή είναι πολυεπίπεδη και κατακερματισμένη , περιμένοντας να συνθέσεις εσύ τα κομμάτια που θα βρεις , σε μιαν ενότητα .
Έτσι η Υπατία βιώνεται συμβολικά μέσα στο βιβλίο πρώτα σαν μια απώλεια ζωής της Βέρας , μιας συγγραφέως η οποία  φτάνει σε έναν φάρο-ξενώνα συγγραφέων (ένας ακόμα συμβολισμός ;)  για να ολοκληρώσει το έργο της  , που φέρει τον τίτλο : «Υπατία» . Η Βέρα έχει χάσει (με τρόπο ανεξήγητο και χωρίς κανένα ίχνος ή στοιχείο) την τριαντάχρονη κόρη της την Υπατία και πρέπει να μάθει να αντέχει μια ζωή χωρίς αυτήν :
-Βέρα , πρέπει να αντέξουμε .
-Τι νόημα έχει η αντοχή μας , Άγγελε ;
-Η ίδια η αντοχή είν’ ένα νόημα .
Σε παράλληλο χωροχρόνο  του βιβλίου η συγγραφέας Μαρία  Πορφυρού , που παρουσιάζει στο κοινό το έργο της με τίτλο «Υπατία»  , έχει μια γιαγιά με το όνομα «Υπατία» , η οποία παρακολουθεί διακριτικά τη ζωή της και δίνει απαντήσεις στα ερωτήματα  και τις απορίες της :
- Μαρία , Μαρία …ρώτησες τι είναι «ιερό» , έτσι δεν είναι ;
-Ακριβώς .
-«Ιερό» είναι το πάσχον ον , δηλαδή ο πάσχων άνθρωπος…!
Κι ενώ η πολυεπίπεδη υπόθεση του βιβλίου ΥΠΑΤΙΑ της Ματίνας Μόσχοβη  αρχίζει κι εξελίσσεται μέσα σε μια συγκέντρωση παρουσίασης του βιβλίου ΥΠΑΤΙΑ της Μαρίας Πορφυρού , στο τέλος του βιβλίου , σε μια ταραγμένη νύχτα που θυμίζει «νύχτα Πολυτεχνείου» , η Μαρία Πορφυρού , η συγγραφέας του βιβλίου , σκοτώνεται , εγκαταλειμμένη και ανυπεράσπιστη από το κοινό της , το οποίο φεύγει  για να σωθεί ,  από τη «συμμορία  Α υ τ ώ ν» που εισβάλλει στο χώρο παρουσίασης του βιβλίου «Υπατία» , κάτω από το φως δυο θρησκευτικών συμβόλων που χρησιμοποίησε στην παρουσίασή της , εκείνων του Σταυρού και του Τροχού .
(Είναι οι θρησκείες που ευθύνονται για τις δολοφονίες της ΥΠΑΤΙΑΣ ; Είναι οι θρησκείες που δεν μπορούν να προστατεύσουν την ΥΠΑΤΙΑ από τους σκοταδιστές ; Είναι το τέλος των Θρησκειών ή μήπως o Θρίαμβος των Θρησκειών ;  Είναι ο παραλογισμός της πίστης που μάχεται τον ορθολογισμό; Ποιος ξέρει ; )
«Η εξώπορτα παραβιάζεται . Η συμμορία εισβάλλει . Φωνές . πυροβολισμοί . Βογγητά αγωνίας . Το εφφέ των συμβόλων – του σταυρού και του τροχού – αναβοσβήνει απορρυθμισμένο , αποκαλύπτοντας την διάλυση . Το βιβλίο της κομματιασμένο , και την ίδια την Μαρία Πορφυρού να κείτεται με σχισμένο και ματωμένο το μόλις προ ολίγου εξαιρετικό – αλλά λιτό – φόρεμά της . Από μακριά φτάνει ήχος σειρήνων . Μαλακά πέφτει το σκοτάδι …»
Πριν , όμως , σκοτωθεί , η συγγραφέας έχει προλάβει (παραιτούμενη μέσα στην αναταραχή από την παρουσίαση του βιβλίου κι ενώ το κοινό έχει διχασθεί σε υποστηρικτές και κατηγόρους της – ακόμα ένας συμβολισμός (;)- να αναφερθεί σε ιστορικά γεγονότα , τότε που ο Άνθρωπος έγινε ένα Μηδενικό της ιστορίας , σε γεγονότα από τα οποία η κοινωνία των ανθρώπων δεν μπόρεσε να βγάλει διδάγματα και να γίνει καλύτερη , σε γεγονότα που η «Υπατία» διεμελίσθη πάλι και πάλι και πάλι  :
«Ο εφιάλτης εισχωρεί ενδότερα . Αναγκαστήκαμε , τελικά , να ονομάσουμε το Κακό , αναγκαστήκαμε να μιλήσουμε γι’ αυτό μέχρι που το μυθοποιήσαμε , και – τι παράδοξο – στην προσπάθειά μας να αφυπνιστούμε , ναρκωθήκαμε περισσότερο . (…) Πράξη και απραξία μοιάζουν το ίδιο αναποτελεσματικές και ανώφελες . Πάθαμε αλλά δεν μάθαμε . Και τώρα δεν ξέρουμε πώς να αντιδράσουμε . Λοιπόν : « Ας ρίξουμε λίγες σταγόνες φρίκης στην ομορφιά του κόσμου»».
Ιδού , λοιπόν , οι «σταγόνες φρίκης» που επέλεξε να ρίξει η Ματίνα Μόσχοβη , δια της Μαρίας Πορφυρού ,  «στην ομορφιά του κόσμου» :
1. Οι , με μορφή επιδημίας , εκκαθαρίσεις αντιπάλων του σταλινικού καθεστώτος  στα 1937 , τότε που η Σοβιετική Ένωση ζούσε την κορύφωση της  «περιόδου του μεγάλου τρόμου»: «… οι άνθρωποι φεύγουν κάθε πρωί για τη δουλειά τους και αποχαιρετούν τους δικούς τους , σαν να είναι η τελευταία τους φορά , επειδή δεν είναι σίγουροι αν θα επιστρέψουν το βράδυ».
2. Η μεταφορά , στα 1924 , από βρετανικό πλοίο , 400 τόνων ανθρώπινων οστών θυμάτων της μικρασιατικής καταστροφής , από τα Μουδανιά σε γαλλικές βιομηχανίες της Μασσαλίας  «για να γίνουν ζωοτροφές , λίπασμα και … «ποιοτικά οδοντιατρικά υλικά» , δηλαδή σφραγίσματα !»
3. Η σφαγή στην Πολωνία , από τους Ναζί στα 1939 , σύμφωνα με τα πρότυπα της γενοκτονίας των Αρμενίων και των Ποντίων : « …υψηλόβαθμοι Ναζί  είχαν πάρει προσωπικά μαθήματα από την γενοκτονία των Ποντίων και των Αρμενίων και ενημέρωσαν τον Χίτλερ .»
Στο τέλος των τριών «σταγόνων φρίκης» , ως σχόλιο κι επίλογο ,  η συγγραφέας δίνει τον μύθο του μυθικού Ερυσίχθωνος , ο οποίος , καταραμένος απ’ τους θεούς , κυριεύεται από ακόρεστη πείνα  , μέχρι που στο τέλος  (αφού έχει φάει τα πάντα) τρώει τις ίδιες του τις σάρκες  !
«Τρώμε και τρωγόμαστε . Είμαστε τρωτοί . Το μόνο που μπορεί να μετατρέψει την τραγωδία μας σε γεγονός ιερό , είναι …η θυσία.»
Η Ματίνα Μόσχοβη με την «ΥΠΑΤΙΑ» έγραψε ένα βιβλίο «δύσκολο»! Δηλαδή , ένα αληθινό βιβλίο . Γιατί το βιβλίο δεν είναι ηδύποτο , για να το «ρουφήξεις απ’ την αρχή ως το τέλος» , αλλά ένας δρόμος ανηφορικός και δύσκολος που πρέπει με προσοχή να διαλέγεις πού πατάς , να ελέγχεις πίσω  το δρόμο που έχεις διανύσεις  αλλά , συγχρόνως , να ατενίζεις και το ανέβασμα και την κορυφή μπροστά !
Σ’ όλα τα βιβλία φτάνει να δώσεις μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα για να δημιουργήσεις αισθήματα , αλλά και για να δώσεις μια συνοπτική εικόνα του περιεχομένου τους . Εδώ όμως μια τέτοια απόπειρα είναι δύσκολη έως μάταιη , καθώς «η πηγή του αισθήματος είναι ΟΛΟ το βιβλίο , στη συνέχεια και τη συνοχή του» ! Η Ματίνα Μόσχοβη , με ένα λόγο ανατέμνοντα καταφέρνει να αναμείξει την Υπατία του 4ου αιώνα με το «σήμερα» και να επαναφέρει στο προσκήνιο και στη σκέψη μας εκείνα για τα οποία θα ’πρεπε να ντρεπόμαστε , αλλά που – αλλοίμονο – κρατάμε σε διαρκή επικαιρότητα στο «τώρα» και στο «αύριό μας» . Και δεν είναι μόνο η κοινωνική συνείδηση που αφυπνίζει το βιβλίο . Είναι και που σου κινητοποιεί το νου , ενεργοποιεί συναισθήματα , σε βάζει μπροστά σε έναν καθρέφτη και «σε αναγκάζει» να κοιταχτείς κατά πρόσωπον με τον εαυτό σου . Το αν «σου αρέσεις» ή όχι , το αν θ’ αποφασίσεις ν’ αλλάξεις ή να μείνεις ίδιος είναι θέμα ΜΟΝΟ δικό σου . Η Ματίνα Μόσχοβη δεν σε κρίνει , δεν σε κατηχεί , δεν σου υποδεικνύει . Xωρίς να καταγγέλλει και χωρίς να γλιστράει στον εύκολο διδακτισμό , σ’ αφήνει ελεύθερο να επιλέξεις . Γιατί στο τέλος , η ευθύνη είναι ατομική .
«Επανάσταση ή ανάσταση ; Ν’ αλλάξει ο κόσμος ή ν’ αλλάξεις εσύ ; Να σταυρώνεις ή να σταυρώνεσαι ; Και τι επιδιώκεις ; Σταύρωση χωρίς ανάσταση ή ανάσταση χωρίς σταύρωση ; Είναι ο άνθρωπος η δυνατότητά  του ή μόνον  η  πτώση του , δηλαδή τα πάθη του ;»
Η «ΥΠΑΤΙΑ» είναι ένα βιβλίο που δεν τελειώνεις μαζί του με μιαν ανάγνωση . Αισθάνεσαι την ανάγκη να επανέλθεις ξανά και ξανά και να το ’χεις δίπλα στο προσκέφαλο ανοιχτό , βέβαιος ότι κάθε φορά θα ανακαλύπτεις πράγματα της σκέψης και του λόγου που έμειναν κρυμμένα από την πρώτη ανάγνωση .
Στο βιβλίο είναι αποτυπωμένη ξεκάθαρα η ποιητική και θεατρική υποδομή της Ματίνας Μόσχοβη (θα μπορούσε κάλλιστα να σταθεί και σαν θεατρικό έργο) όπως επίσης είναι φανερή η υψηλή γλωσσική επάρκεια και δύναμη της συγγραφέως , μαζί και ο φιλοσοφικός και υπαρξιακός διαλογισμός της , πράγμα που δείχνει πόση «άθληση» έχει κάμει η Ματίνα Μόσχοβη στα «γράμματα» και την Τέχνη και ποια συντεταγμένη γλωσσική παιδεία έχει κατακτήσει , για να φτάσει στο σχέδιο της πεζογραφίας της , σχέδιο που δεν έχει καμιά αβεβαιότητα προσανατολισμού , καμιά γραμμική αστάθεια και καμιά επιφάνεια χωρίς γερή δομική ! Πραγματικά , η Ματίνα Μόσχοβη , με την «ΥΠΑΤΙΑ» προχώρησε τόσο βαθιά που δεν θα μπορούσε παρά να βρει την «εστία» απ’ την οποία φούντωσαν κι ανέβηκαν ΟΛΕΣ οι πυρκαγιές του νου και του Πολιτισμού .
«Πού φτεροκοπάτε παγώνια της λογικής ; Ποιος βρωμίζει τον αυλόγυρο ξημερώματα; Ανταρσία στον λαβύρινθο . Σε ποιο κοιμητήριο σηκώνονται οι νεκροί; Σε ποιον σταθμό βρίσκονται οι χαμένοι ; Σαλεύουν οι αντίλαλοι στο σαραβαλιασμένο σπίτι .

“Ο άνθρωπος , με τον σκοτασμό του νου , γίνεται ή κτηνώδης ή δαιμονιώδης” »

 Σπάρτη 17-7-2017
 Βαγγέλης Μητράκος